تهران شهر دوستدار سالمند، گام‌های آغازین تحقق اولین پایتخت سالمندی جهان (به مناسبت سال سالمندی)

دکتر حبیب آقابخشی^١، داریوش نعمتی²

چکیده:

سالمندی و شهرنشینی، به دلیل تأثیر متقابل بر یکدیگر یکی از محورهای مهمی مطالعه و برنامه‌ریزی برای افزایش کیفیت زندگی سالمندان در شهر هستند.هدف اصلی پژوهش شناخت الگوها و ویژگی‌های طراحی‌شهری سالمندمحور و شهر دوستدار سالمند بوده و هدف‌های اختصاصی شامل شناخت رویکردهای جامعه‌شناسان سالمندشناس، طراحان شهری و سایر حوزه‌های مرتبط با آن در مورد ایجاب و لزوم پرداختن به سالمندی، شناخت مقتضیات شهر دوستدار سالمند و امکانات موجود شهر تهران برای پیوستن به جرگة شهرهای دوستدار سالمند در جهان است. هدف كاربردي نیز ارائه الگوی مناسب طراحی شهری برای سالمندان تهران و سپس کشور است. این پژوهش توصيفي است، از نظر هدف کاربردی و از نظر عمق در زمرة پژوهش­های سطحی­نگر قرار می­گیرد. روش پژوهش "کیفی" است و با استفاده از "فن دلفی" اجرا شده است. جمعيت آماري اين پژوهش متخصصان طراحی‌شهری و جامعه‌شناسان سالمندشناس هستند. ابزار پژوهش پرسشنامة پژوهشگر ساخته است و داده‌ها با استفاده از نرم­افزار SPSS تجزیه و تحلیل شده اند. یافته‌های حاصل از دلفای این پژوهش به طور خلاصه نشان داد که در "راند اول" از نظر داوران متخصص، نیازهای پایة شهر دوستدار سالمند عواملی مانند محل نشستن، سرویس بهداشتی عمومی مناسب، ایمنی و بهداشت معابر و بوستان‌هاست که بر محدودیت‌های جسمانی و بعضاً روانی سالمندان تأکید دارد. داوران معتقدند شهر تهران برای پیوستن به شهرهای دوستدار سالمند نیاز به بهسازی دارد و ساختن پل و زیرگذر مناسب کهنسالان در این شهر نادیده مانده است. ایشان در این مورد که تهران مثل الگوی جهانی قرن حاضر با چالش سالمندی جمعیت -و شهرنشینی- مواجه است، اجماع کامل داشتند. ناامنی بوستان‌ها از جهت تردد دوچرخه و اسکیت‌سواری و توپ‌بازی و خطر برخورد با سالمندان و لزوم تفکیک فضای این فعالیت‌ها از محل حضور کهنسالان اولویت‌های بعدی توافق شده در بین داوران بوده است. برنامه‌ریزی میان‌مدت برای پیوستن تهران به جرگه شهرهای دوستدار سالمند مورد تأکید همه داوران بوده است.

کلید واژه ­ها: شهر دوستدار سالمند، سالمند، طراحی شهری، سالمندان در شهر، جامعه‌شناسی سالمندی

---

1. دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن، دانشکده علوم اجتماعی، رودهن، ایران.

2. دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن، دانشکده علوم اجتماعی، رودهن، ایران.

بررسي تأثير حمايت اجتماعي بر سلامت اجتماعي زنان سرپرست خانوار شهر رودهن

الهام همتی۱، دکتر محمدصادق مهدوی2، دکتر علی بقايی­ سرابی3

چکیده:

 هدف اين مقاله بررسی تأثير حمايت اجتماعی بر سلامت اجتماعی زنان سرپرست خانوار است. روش تحقيق از لحاظ هدف، كاربردي و از لحاظ نحوه گردآوري داده­ها، توصيفي از نوع پيمايشي است. جامعة آماري مورد مطالعه در اين پژوهش، کليه زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کميته امداد در شهر رودهن (210 نفر) است، که از اين جامعه به روش نمونه­گيري احتمالی طبقه­اي با حجم نامتناسب، تعداد 140 نفر به عنوان گروه نمونه انتخاب و داده­هاي مورد نياز به وسيلة دو پرسشنامة محقق ساختة حمايت اجتماعی و سلامت اجتماعی و پرسشنامة سلامت اجتماعی کييز جمع­آوري شد. اعتبار ابزار مورد استفاده اعتبار محتوايی، و پايابی ابزار نيز با پايايی همسانی ­درونی روش ضريب آلفای کرونباخ به دست آمده است. يافته­های پژوهش حاکی از اين است که هر چه زنان سرپرست خانوار از حمايت بالاتری برخوردار باشند، متناسب با آنان از سلامت اجتماعی بالاتری نيز برخوردار بوده­اند. نتايج تحليل رگرسيون نشان داد که بين حمايت گروه­های غيررسمی با سلامت اجتماعی رابطة مثبت و معناداری وجود دارد و تأثير حمايت ارگان رسمی بر سلامت اجتماعی زنان با حضور متغير حمايت­های غير­رسمی سرکوب می­شود.

 کليد واژه ها: سلامت اجتماعی، حمايت اجتماعی، زنان سرپرست خانوار

---

1. دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن، دانشكده علوم اجتماعي، رودهن، ايران.

2. دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات تهران، گروه جامعه شناسي، تهان، ايران.

3. هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن، دانشكده علوم اجتماعي، رودهن، ايران.

                                              

بررسی تأثير استقلال زنان بر ميزان باروري مطالعه موردي: زنان متأهل 35-20 شهر نور

مریم اسکندری،^١ دکترسیف ا.. فرزانه ²

چکیده:

 باروری یکی از عوامل سه گانه تغییر و تحولات جمعیتی است. به نظر می رسد میزان نوسانات دموگرافیک بیش از هر عامل دیگر تابعی از میزان باروری است. این شاخص اگرچه از جلوة بیولوژیک و فیزیولوژیک برخوردار است، خاستگاه آن را عناصر فرهنگی و اجتماعی تشکیل می دهند. دستگاه نظری این پژوهش بر الگوی آگاهی و استقلال زنان استوار است و فرضیه ها نیز از مدل نظری تحقیق استخراج شده­اند. روش تحقیق از نوع پیمایشی و جامعة آماری شامل کلیه زنان متاهل 35-20 سالة شهر نور است. نمونه آماری شامل 386 نفر است که با استفاده شیوة نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب و مورد مطالعه قرارگرفته اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که متغیر استقلال اطلاعاتي بالاترین تأثیر منفی بر میزان باروری را دارد. یعنی در جهت کاهش میزان باروری عمل می کند. بعد از آن استقلال تصمیم گیری و استقلال اقتصادی تأثیری منفی بر روی میزان باروری شهر نور داشته اند.

کلید واژه ها: باروری، استقلال اطلاعاتی، استقلال تصمیم گیری، استقلال اقتصادی، شهر نور.

---

1. دانشگاه آزاد اسلامي  واحد رودهن، دانشکده علوم اجتماعي، رودهن، ایران.

2. دانشگاه آزاد اسلامي واحد بابل، گروه علوم اجتماعی، بابل، ایران.

مقایسة جو خانواده دختران فراری و غیر فراری 20 – 12 ساله

هايده چراغعلي گل^۱، اميرمسعود رستمي²، خديجه ابوالمعالي³

چکیده:

 هدف پژوهش حاضر، مقایسة جو خانواده دختران فراری و غیرفراری بود. پژوهش به روش علّی – مقایسه ای انجام شد. جامعة آماری این پژوهش شامل کلیة دختران فراری 12 تا 20 سالة مستقر در مراکز ویژة بهزیستی و دختران غیرفراری شهر تهران در سال 1389 بود. بدین منظور 20 نفر از دختران فراری با روش نمونه گیری در دسترس از مراکز ویژه بهزیستی (خانه سلامت و مرکز نواب صفوی) و 20 نفر از دختران غیرفراری که از نظر سن و سطح تحصیلات مشابه دختران فراری بودند با روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای از مدارس راهنمایی و دبیرستان های شهر تهران انتخاب شدند. آزمودنی ها با استفاده از پرسشنامه جو خانواده (فرم R) مورد مقایسه قرار گرفتند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون "MANOVA" استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که تفاوت میانگین نمرات عامل انسجام و کنترل در هر دو گروه معنادار بوده است.

 کلید واژه ها: جو خانواده4، دختران فراری5، انسجام6، کنترل7

---

1. دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن، دنشكده روان شناسی، رودهن، ايران. (نویسنده مسئول)

[e-mail]

2. دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن، عضو باشگاه پژوهشگران جوان، رودهن، ايران.

3. دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن، دانشكده روانشناسي، رودهن، ايران.

4. family environment

5. girls runaway

6. cohesion

7. control

تحلیل جامعه شناختی جنبش های اخیر کشورهای عربی بر مبنای نخستین رویکردهای رسانه های ایرانی

جلیل محمدیان^۱، دکتر هادی خانیکی²، نادره رضایی³

چکیده:

 در این مقاله به «تحلیل جامعه شناختی جنبش‌های اخیر کشورهای عربی بر مبنای نخستین رویکردهای رسانه‌های ایرانی» پرداخته‌ايم. بدین منظور شش مجله و سایت که در این باره «ویژه‌نامه» منتشر کرده‌اند انتخاب و محتوای آنها براساس مقوله‌های؛ «ماهیت جنبش»، «عوامل درونزا و برونزا»، «بستر اجتماعی و عوامل شکل دهنده»، «دموکراسی و دین»، «جامعة مدنی و نهاد مدنی»، «احزاب»، «رسانه‌ها»، «شبکه‌های اجتماعی»، «جوانان»، «زنان»، «نسبت جنبش با انقلاب اسلامی ایران»، «منافع و مواضع و عملکرد ایران»، «ترکیه» و «جنبه های هویتی» تحليل شد.پژوهش حاضر این نتایج را به دست داد که هیچ یک از این رسانه‌ها ماهیت این رخدادها را «انقلاب» نمی‌دانند، بلکه این تحولات را جنبش می‌نامند. همة رسانه‌ها این جنبش‌ها را «درونزا» دانسته اند و بر عوامل فقر، بیکاری، شکاف طبقاتی، فساد، تبعیض، بی‌عدالتی، ظلم، استبداد در پیدایش آن تأکید دارند. اکثر رسانه‌ها هدف اصلی و خواست مرکزی جنبش‌های مذکور را «دموکراسی» و نقش «احزاب» را در آن مثبت می‌دانند و معتقدند که به روند دموکراسی خواهی و حکومت مردم بر مردم کمک کرده اند. همگی اذعان داشته‌اند که «رسانه ها» نقش بسزایی در این جنبش ایفا و روند تحولات را تسریع کرده و صدای مردم این کشورها را به گوش جهانیان رسانده اند. تمامی آنها «شبکه‌های اجتماعی» را در این جنبش‌ها بسیار مؤثر دانسته اند، تا حدی که برخی بر این باورند این شبکه‌ها به زودی جای احزاب را در این کشورها خواهند گرفت. آنهایی که به نقش جوانان و زنان پرداخته اند، «جوانان» را پیشگام این حرکت ها و نقش زنان را مهم دانسته‌اند. برخی از رسانه ها این تحولات را با انقلاب اسلامی مرتبط نمی‌دانند، ولی برخی دیگر این حرکت‌ها را الهام گرفته از انقلاب اسلامی دانسته‌اند و آنها را «بیداری اسلامی» می‌خوانند. به نظر آنها تحولات اخیر فرصت های خطیری برای کشورمان فراهم آورده است و ما بایستی با مواضع یکدست و برخورد غیر تبعیض آمیز، توازن راهبردي را به نفع ایران در منطقه جهت دهیم. این رسانه‌ها ترکیه را الگوی موفقي براي چشم انداز آینده در این کشورها می‌دانند. به طور کلی همه رسانه ها این جنبش های مردمی را مرتبط با بحران هویت در کشورهای عربی و در پاسخ به تحقیر عرب دانسته اند.

 کلیدواژه ها: بهار عربی، بیداری اسلامی، تحلیل محتوا، جنبش اجتماعی، جنبش اجتماعی جدید، شبکه اجتماعی

---

1. دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، دنشكده علوم اجتماعي، رودهن، ایران.

2. دانشگاه علامه طباطبایی، دنشكده علوم اجتماعي، تهران، ایران.

3. دانشگاه علامه طباطبایی، دنشكده علوم اجتماعي، تهران، ایران

اثربخشی مداخلات روان درمانی بر بخشش خیانت همسر در زنان متأهل شهر تهران در سالهای 1389-1390

مهرآورمؤمنی جاوید^١، دکترمهرانگیزشعاع کاظمی²

چکیده:

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی مداخلات روان درمانی بر بخشش خیانت همسر در زنان متاهل شهر تهران صورت پذیرفت. جامعة آماری پژوهش شامل کلیه زنان شهر تهران که مورد خیانت همسر واقع شده و  طی سال 89-90 با مراجعه به مراکز مشاوره، خواستار دریافت خدمات مشاوره ای بودند. از جامعه مذکور به روش نمونه گیری هدفمند 16 نفر انتخاب شده و طور تصادفی در گروه‌های آزمایش و کنترل جایگزین شدند. طرح پژوهش، نیمه آزمایشی با استفاده از طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل بود. جلسات روان درمانی طی 8 جلسه انجام شد و در خاتمه هر دو گروه مجدداً مورد آزمون قرار گرفتند. ابزار پژوهش: پرسشنامه محقق ساخته بخشش خیانت همسر با 25 سؤال که اعتبار آن 68/0 برآورد شد. فرضیه اصلی پژوهش این بود که "مداخلات روان درمانی برافزایش میزان بخشودگی زنان مؤثر است". به منظور تحلیل داده ها از آمارهای توصیفی و استنباطی (آزمون تحلیل کوواریانس و تحلیل واریانس چند متغیره) استفاده شد. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که مداخلات روان‌درمانی بر افزایش میزان بخشودگی زنان آسیب دیده از بی‌وفایی و خیانت‌های زناشویی تأثیرگذار است

F = 9/097             p< ./05 . 

 کلید واژه ها: مداخلات روان درمانی ، بخشش ، زنان ، خیانت.

---

1. دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده مشاوره، اهواز، ایران. [e-mail]

2. دانشگاه الزهرا، دانشکده مشاوره تهران، ایران. [e-mail]

وضعیت مشارکت اجتماعی در میان روسپیان (مطالعه‌ای تطبیقی در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، کرمانشاه، و رشت) در سال ۱۳۹۰

رقیه بهاری^۱، دکتر محمدرسول گلشن فومنی²

چکیده:

این پژوهش با هدف شناخت وضعیت مشارکت اجتماعی در میان روسپیان در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، کرمانشاه و رشت اجرا شده است تا میزان تفاوت میانگین مشارکت اجتماعی به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سرمایة اجتماعی میان گروه‌های گوناگون روسپیان اعم از تلفنی، خیابانی، دوستان، فامیل، اینترنت، و خانه تیمی تعیین شود. در این پژوهش سعی شده است تا براساس هدف‌های مرتبط با موضوع پژوهش، میزان تفاوت میانگین همکاری و شرکت در فعالیت شبکه‌های غیر رسمی و رسمی در بین گروه‌های گوناگون روسپیان، بررسی شود و با تکیه بر نظریه‌های متفکران حوزة انحرافات اجتماعی، اعم از مرتن، هرشی، سادرلنده و نظریه‌پردازان حوزة سرمایه اجتماعی اعم از پاتنام و فوکویاما، فرضیه‌ها مورد آزمون قرار گیرد.بنابراین با توجه به روش مورد استفاده (پیمایش) و ابزار مورد استفاده (پرسشنامه و مصاحبه) روایی و پایایی ابزار نیز اندازه‌گیری شده، به طوری که اعتماد پرسش‌ها بالای 7% بوده و پایایی آن قابل قبول بوده است.

یافته‌های به دست آمده از نمونة آماری که تعدادشان 100 نفر از افراد جامعة آماری زنان روسپی در مراکز مداخله در بحران شهرهای فوق بودند نشان داد که میزان مشارکت در بین گروه‌های گوناگون روسپیان در این شهرها متفاوت است و این تفاوت در سطح 1 درصد و فاصله اطمینان 99 درصد معنادار است. همچنین در بررسی فرضیه‌های اختصاصی نیز میزان همکاری با اعضای خانواده و دوستان و میزان شرکت در فعالیت شبکه‌های رسمی در بین گروه‌های گوناگون روسپیان تأیید شد و تنها تفاوت میزان همکاری بین اقوام و همسایگان با گروه‌های گوناگون روسپیان رد شد، به طوری‌که نتایج نشان داد بین این گروه‌ها تفاوتی در میزان شرکت در فعالیت‌ها وجود ندارد. بنابراین لازم است به اهمیت و نقش مهم نهادها و گروه‌های گوناگونی که مسئولیت مراقبت اجتماعی افراد را بر عهده دارند توجه شود و تأمین نیازهای گوناگون افراد، از نیازهای اولیه گرفته تا نیازهای ثانویه‌ای مثل نیازهای معیشتی، آموزشی، تربیتی، بهداشتی افراد مدنظر قرار گیرد. 

کلید واژه ها: مشارکت اجتماعی، انواع روسپیگری³، همکاری و شرکت در فعالیت‌ها

---

1. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ايران.

2. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ايران.

3. Prostitution

مشكلات اجتماعي ـ تحصيلي دانشجويان دختر (29-18 ساله) ساكن خوابگاه دانشگاه‌های آزاد اسلامي منطقة 12 از دیدخود دانشجویان

لیلا زائر^۱، محمدجواد قائدمحمدی²

چكيده:

پژوهش حاضر با هدف شناخت هرچه بيشتر و بهتر موانع و مشكلات اجتماعي- تحصيلي دختران دانشجو در خوابگاه‌ دانشگاه‌های منطقه 12 دانشگاه آزاد اسلامی، صورت گرفته است. در اين پژوهش، مشكلات اجتماعي- تحصيلي دانشجويان، باتوجه به متغيرهاي سن، معدل واحدهای گذرانده شده، مشروط‌شدن، تعداد ترم‌هاي استفاده در خوابگاه، شهر محل خوابگاه، رشتة تحصیلی، شهر محل سكونت والدين، و تراكم افراد در اتاق‌هاي خوابگاه بررسي شده است. جامعة آماري پژوهش كلية دانشجويان دختر مجرد مقيم در خوابگاه دانشگاه‌های آزاد اسلامي منطقه 12 است كه در سال تحصيلي 87-86 مشغول به تحصيل بوده‌اند و مجموعاً 5285 نفر هستند. تعداد 350 نفر به عنوان نمونة آماری پژوهش انتخاب شد. اين پژوهش از نوع مطالعات توصيفي است كه به شيوة پيمايشي اجرا شده است. داده‌های مورد نياز با استفاده از ابزار پرسش‌نامه، جمع‌آوري شد. سپس با استفاده از آمار توصيفي و استنباطي و بهره گيري از جداول دوبعدی و نمودارها، آزمون معناداری ضریب همبستگی پیرسون³، آزمون تفاوت میانگین‌ها⁴، آزمون آناليز واريانس يك‌طرفه، آزمون‌های پسین یا تعقیبی⁵، و «شف»⁶ تأثير متغيرها در مشكلات اجتماعي ـ تحصيلي دانشجويان بررسي شد. پس از بررسي، این نتایج به دست آمد:

بين معدل واحدهای گذرانده شده، مشروط شدن، شهر محل خوابگاه، شهر محل سکونت والدین، و تراکم افراد در اتاق‌های خوابگاه با مشكلات اجتماعي- تحصيلي دانشجويان رابطة معنادار در سطح اطمينان 95% وجود دارد.

کلید واژه‌ها: دختران، خوابگاه، مشكلات اجتماعي، مشكلات تحصيلي، دانشگاه آزاد اسلامی منطقة 12.

---

1. دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن، باشگاه پژوهشگران جوان، رودهن، ایران.

2. دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن، دانشکدة علوم اجتماعی، رودهن ایران. [e-mail]

- این مقاله برگرفته از پژوهشی است که با حمایت مالی باشگاه پژوهشگران جوان واحد رودهن اجرا شده است.

3. Pearson Correlation

4. T-Test

5. Post hoc test

6. Scheffe