دکتر حسن رفیعی*، فردین علی‌پور**، سیدمحمدحسین جوادی***
چکیده: سوءمصرف مواد پدیدهای اجتماعی با ابعاد بهداشتی، فرهنگی، و اقتصادی است که بخش عظیمی از نیروی انسانی بسیاری از کشورها را درگیر نموده است. با توجه به حساسیت جامعه، لازم است پیشگیری از این مشکل اجتماعی اولویت بالایی در سیاست‌های اجتماعی کشور داشته باشد، اما برنامه‌ریزی هدفمند برای پیشگیری از اعتیاد خود مستلزم شناخت وضع موجود و نیز عوامل مستعدکنندة آن است. استعداد اعتیاد را می‌توان مفهومی دانست که دربردارندة عوامل نگرشی و نیز سایر عوامل مرتبط با اعتیاد باشد و سنجش آن هم تصویری از وضع موجود به دست می‌دهد و هم نقاط مداخله را نمایان سازد. تاکنون ابزاری پایا و روا برای سنجش استعداد اعتیاد در جوانان ایرانی وجود نداشته که مختصات آن در سطح کشور تعیین شده باشد. بدین منظور با استفاده از گویه‌های مرتبط با عوامل خطر و محافظ اعتیاد، مخزن اولیة گویه‌های «پرسشنامة وابستپذیری» طراحی و در اختیار 510 نفر از دانشجویان دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی سراسر کشور قرار گرفت که با استفاده از نمونه‌گیری چندمرحله‌ای انتخاب شده بودند.
برای تعیین پایایی کل ابزار از ضریب آلفای کرونباخ و برای تعیین روایی گویه‌ها از تحلیل عاملی اکتشافی با چرخش واریماکس استفاده شد. از مجموع 108 گویة اولیة بعد از انجام تحلیل عاملی اکتشافی، 38 گویه در مدل باقی ماندند که بر روی هفت عامل بار می‌شدند و این 7 عامل 59.011 درصد از پراکنش (واریانس) کل سازه را تبیین می‌کردند. مقدار آلفای کرونباخ برای کل گویه‌ها 0.780 بود. حجم و تنوع شرکت‌کنندگان، نتایج مطلوب رواسازی، و کوتاهی نسبی «پرسشنامة وابستپذیری»، آن را ابزار مناسبی برای سنجش استعداد اعتیاد در جوانان کشور ساخته است.
کلید واژه: پایایی، «پرسشنامة وابستپذیری»، تحلیل عاملی، جوانان، روایی، سوءمصرف مواد.
* دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، و مؤسسة مطالعات رفتاری و اجتماعی داریوش، تهران، ایران.
** دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، و مؤسسة مطالعات رفتاری و اجتماعی داریوش، تهران، ایران barbodalipour@gmail.com، 09127397889. (نویسنده مسئول).
***دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، گروه مددکاری اجتماعی، تهران، ایران.