دکتر حبیب آقابخشی^١، داریوش نعمتی²

چکیده:

سالمندی و شهرنشینی، به دلیل تأثیر متقابل بر یکدیگر یکی از محورهای مهمی مطالعه و برنامه‌ریزی برای افزایش کیفیت زندگی سالمندان در شهر هستند.هدف اصلی پژوهش شناخت الگوها و ویژگی‌های طراحی‌شهری سالمندمحور و شهر دوستدار سالمند بوده و هدف‌های اختصاصی شامل شناخت رویکردهای جامعه‌شناسان سالمندشناس، طراحان شهری و سایر حوزه‌های مرتبط با آن در مورد ایجاب و لزوم پرداختن به سالمندی، شناخت مقتضیات شهر دوستدار سالمند و امکانات موجود شهر تهران برای پیوستن به جرگة شهرهای دوستدار سالمند در جهان است. هدف كاربردي نیز ارائه الگوی مناسب طراحی شهری برای سالمندان تهران و سپس کشور است. این پژوهش توصيفي است، از نظر هدف کاربردی و از نظر عمق در زمرة پژوهش­های سطحی­نگر قرار می­گیرد. روش پژوهش "کیفی" است و با استفاده از "فن دلفی" اجرا شده است. جمعيت آماري اين پژوهش متخصصان طراحی‌شهری و جامعه‌شناسان سالمندشناس هستند. ابزار پژوهش پرسشنامة پژوهشگر ساخته است و داده‌ها با استفاده از نرم­افزار SPSS تجزیه و تحلیل شده اند. یافته‌های حاصل از دلفای این پژوهش به طور خلاصه نشان داد که در "راند اول" از نظر داوران متخصص، نیازهای پایة شهر دوستدار سالمند عواملی مانند محل نشستن، سرویس بهداشتی عمومی مناسب، ایمنی و بهداشت معابر و بوستان‌هاست که بر محدودیت‌های جسمانی و بعضاً روانی سالمندان تأکید دارد. داوران معتقدند شهر تهران برای پیوستن به شهرهای دوستدار سالمند نیاز به بهسازی دارد و ساختن پل و زیرگذر مناسب کهنسالان در این شهر نادیده مانده است. ایشان در این مورد که تهران مثل الگوی جهانی قرن حاضر با چالش سالمندی جمعیت -و شهرنشینی- مواجه است، اجماع کامل داشتند. ناامنی بوستان‌ها از جهت تردد دوچرخه و اسکیت‌سواری و توپ‌بازی و خطر برخورد با سالمندان و لزوم تفکیک فضای این فعالیت‌ها از محل حضور کهنسالان اولویت‌های بعدی توافق شده در بین داوران بوده است. برنامه‌ریزی میان‌مدت برای پیوستن تهران به جرگه شهرهای دوستدار سالمند مورد تأکید همه داوران بوده است.

کلید واژه ­ها: شهر دوستدار سالمند، سالمند، طراحی شهری، سالمندان در شهر، جامعه‌شناسی سالمندی