وضعیت زندگی زنان متهم به قتل شوهر (رویکرد مددکاری اجتماعی)

دکتر حبیب آقابخشی*

 

چکیده: مطالعه‌ی وضعیت خانوادگی و اجتماعی زنان زندانی در بند بانوان زندان اوین با هدف شناخت وضعیت خانوادگی و اجتماعی زنانی که متهم به قتل همسران خود بوده اند، با این پرسش اصلی آغاز شد که: «زنانی که مرتکب قبل شوهران خود شده اند دارای چه وضعیت خانوادگی و اجتماعی اند؟»

روش: به رغم توصیفی بودن نوع مطالعه، پژوهشگر از سطح توصیف فراتر رفته و تلفیقی از روش های کمّی و کیفی را برای دریافت داده های مورد نظر برگزیده است. ابتدا با ایجاد رابطه ای حرفه ای - صمیمانه و نیز گذراندن مدتی طولانی با آنان، از طریق انجام مصاحبه های عمیق به صورت فردی و تشکیل جلسه های 6 نفره‌ی تمرکز بحث گروهی ¹ (F.G.D)، گرفتن شرح حال کامل خانوادگی و همچنین اجرای پرسشنامه ای مبتنی بر وضعیت آنان، به جمع آوری داده های دست اول پرداخت سپس داده های مزبور با مدارک موجود در پرونده های آنان مقایسه گردید و نتایج زیر به دست‌ آمد:

یافته ها و نتایج: 5/47 درصد زنان مورد مطالعه، در دوران کودکی به انواع گوناگون مورد آزار قرار گرفته، خشونت های زیادی را در خانواده متحمل شده اند. 10 درصد آنان زیر سن 12 سال مجبور به ازدواج گردیده و در مجموع 5/77 درصد آنان زیر 18 سالگی ازدواج نموده و 2/62 درصد آنان به اجبار، تن به ازدواج داده اند. از این رو 5/42 درصد آنان دارای معشوقه بوده اند. 75 درصد از جمعیت مورد مطالعه، همواره از سوی شوهران، کتک خورده و 5/72 درصدشان در وضعیت اقتصادی نامناسب و در مناطق مسکونی جرم خیز به سر می بردند. میانگین اختلاف سنی با شوهران، 12 سال بوده است.

 

کلید واژه ها: خشونت، زندانی، زن قاتل، قتل

---

* دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن

1. بحث گروهی (Focus Group Discussion) توسط خانم بیتا طاهباز مددکار اجتماعی زندان صورت گرفت.

بررسی رابطه سرمایه اجتماعی شبکه و سلامت روان

دکتر فریدون کامران* خدیجه ارشادی^**

 

چکيده: این پژوهش  به بررسی تأثیرات روابط اجتماعی که از آن به عنوان سرمایه اجتماعی شبکه نام برده می‌شود، بر سلامت روان (جسمانی، اضطراب، کارکرد، افسردگی) می پردازد. مهم ترین عواملی که بر این پدیده تأثیر می گذارند عواملی هستند که روابط اجتماعی را متأثر می کنند (روابط غیررسمی افراد مورد توجه است). بهداشت روان افراد نیز اهمیت فراوان دارد. با وجود سلامت روان افراد قادرند به دور از تعارضات رفتاری عمل کنند، و این روند با وجود سرمایه اجتماعی ممکن می شود. محتوای سرمایه اجتماعی شامل ارزش‌ها، هنجارها و پیوندهای اجتماعی است که در روابط اجتماعی شکل می گیرد. بدین طریق افراد قابلیت های خود را افزایش می‌دهند و از حمایت های محیطی و اجتماعی موجود در شبکه های ارتباطی خود برخوردار می شوند.

در این تحقیق، نظریه های مختلف سرمایه اجتماعی را مورد مطالعه قرار می دهیم، به ویژه ی نظریه ولمن در مورد مدل اجتماع رها شده و سلامت روان (نظریه شخصیت سالم).

اطلاعات با استفاده از ابزار پرسشنامه و با شیوه مصاحبه جمع آوری شد، جامعه آماری کارکنان سازمان آموزش و پرورش شهر ساری است که در سال 87 تعداد آن 4915 نفر بوده است. نمونه‌ی 300 نفری از طریق نمونه گیری لایه ای یا طبقه ای با احتمال متناسب با حجم استفاده شده است.

سرمایه اجتماعی دارای ویژگی های ساختی، تعاملی و کارکردی است و بُعد کارکردی (حمایت متقابل) مورد سنجش قرار گرفته است. برای سنجش سلامت روان آزمون GHO استفاده شده است. نتایج نشان می دهند که هر چه سرمایه اجتماعی افراد در بُعد کارکردی بیشتر شود، سلامت روانی نیز افزایش می یابد. افراد شاغل و متأهل از سرمایه اجتماعی بالاتر و سلامت روانی بیشتری برخوردارند. زنان انواع زنانه تر حمایت (عاطفی) و مردان انواع مردانه تر حمایت (مالی، عملی، اطلاع رسانی) را فراهم می کنند.

همچنین نحوه‌ی ادراکات و نگرش‌های افراد در مورد اعضائی که بر سلامت روان آنان مؤثر بوده است.

کليد واژه ها: سرمایه، سرمایه اجتماعی، سرمایه اجتماعی شبکه، سلامت روان

---

* عضو هیأت علمی و رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن

** کارشناس ارشد پژوهش اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن

بررسی تاثیر اینترنت بر ارزشهای خانواده

دکتر مجید کفاشی*

 

چكيده: عنوان پژوهش حاضر «بررسی تاثیر اینترنت بر ارزشهای خانواده در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن در سال تحصیلی89-1387» است. هدف این پژوهش شناخت عوامل تاثیرگذار بر ارزشهای خانواده در بین دانشجویان و دستیابی به یک الگوی نظری تحلیلی استاد با استعانت از نظریه های مرتبط، عوامل مهم و اثرگذار مورد بررسی قرار می گیرد.

پژوهش حاضر با طرح پرسشهایی، به تحلیل و تبیین موضوع پژوهش پرداخته است. روش تحقیق این پژوهش، پیمایشی و ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه است.نمونه مورد مطالعه 384 نفر از دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن هستند که با روش نمونه گیری طبقه بندی شده متناسب با حجم و در نهایت با استفاده از روش تصادفی ساده انتخاب شده اند.

نتایج این پژوهش بر وجود یک الگوی رابطه آماری معکوس در بین متغیرهای مستقل و متغیر وابسته حکایت دارد. به عبارت دیگر رابطه معنی دار و معکوسی بین متغیر های مستقل شامل دسترسی دانشجویان به اینترنت، استفاده بیشتر دانشجویان از اینترنت، میزان وابستگی آنها به اینترنت، محیط تعاملی اینترنت، فضای صمیمیت، روابط احساسی، وارد شدن دانشجویان در بحث و مناظره گروهی، پذیرفته شدن آنها در محیط تعاملی اینترنتی، احساس رضایتشان از گمنام بودن در اینترنت، میزان اطلاع خانواده در مورد استفادۀ فرزندان از محیط های اینترنتی با متغیر وابسته ارزش های خانواده وجود دارد.

 

کلید واژه ها: اینترنت، ارزش، خانواده

---

* استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن و عضو باشگاه پژوهشگران جوان

 [e-mail]

این پژوهش تحت عنوان طرح پژوهشی و با اعتبارات مالی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن انجام شده است.

بررسي تاثير عوامل خانوادگي بر وضعيت فرهنگي دانشگاهيان در دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن

اكبر توحيدلو*

 

چكيده: تحقیق حاضر با هدف شناخت تاثير عوامل خانوادگي بر وضعيت فرهنگي دانشگاهيان در دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن اجرا شد‌ و وضعیت فرهنگی از سه وجه دینی، سیاسی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت. روش تحقيقِ حاضرِ پيمايشي و جامعة آماري آن كلية دانشجويان، كاركنان و استادان دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن است. براي تعيين حجم نمونه از فرمول كوكران استفاده شد و تعداد افراد نمونه (800 نفر) به شيوة تصادفي خوشه‌اي انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده، پرسشنامة محقق ساختة نگرش سنجی ديني و نمره گذاري آن به شيوة ليكرت است؛ ميزان اعتبار پرسشنامه از طريق آزمون آلفاي كرونباخ محاسبه شد و برای استادان 83/0، برای دانشجویان 86/0 و برای کارکنان 88/0 به دست آمد. در تحقيق حاضر متغير وضعيت ديني و مذهبي، گرايش های سياسي و وضعيت اجتماعي به‌عنوان شاخص‌هاي وضعيت فرهنگي دانشگاه مورد بررسي قرار گرفت. براي تجزيه و تحليل داده‌ها و با توجه به ماهيت و روش تحقيق ، ابتدا داده‌ها بازبيني و كنترل شدند و سپس با نرم‌افزار آماري SPSS مورد سنجش قرار گرفتند؛ با توجه به نوع فرضیه‌ها، از روش‌هاي آمار استنباطي تحليل واريانس درون موردي (كواريانس) و تحليل واريانس يك سويه، استفاده شد.

 

كليد واژه ها: فرهنگ، عوامل خانوادگي، دانشگاهيان، دانشگاه آزاد اسلامي رودهن.

---

* عضو هئيت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن

بررسی تشابهات و تفاوتها بین رشته مددکاری اجتماعی، روان شناسی بالینی و مشاوره

دکتر حسین یحیی زاده*

 

چکیده: در این مقاله سعی شده است که تا حدی وجوه مشترک و تمایز بین رشته مددکاری اجتماعی و رشته های روان شناسی بالینی و مشاوره روشن شود. در این پژوهش با توجه به موضوع مورد تحقیق از روش کتابخانه ای استفاده شد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که در رشته روان شناسی بالینی تمرکز عمدتا بر روی تشخیص اختلالات روانی و درمان آنهاست، در حالی که در رشته مشاوره تمرکز بیشتر در زمینه راهنمایی و مشاوره تحصیلی، راهنمایی و مشاوره شغلی، راهنمایی در زمینه ازدواج، راهنمایی و مشاوره زناشویی و غیره است. با توجه به منابع معتبر می توان نتیجه گرفت که در روان شناسی بالینی و مشاوره تاکید بیشتر بر ساختار روانی انسان است و هدف درمانگر عمدتا درک سیستم شناختی افراد و تغییر نحوه تفکر، احساسات و رفتار آنهاست. در این دیدگاه اختلالات روانی، عاطفی و رفتاری باید شناخته شود و با اتخاذ سیستم درمانی مناسب این اختلالات رفع گردند. در حرفه مددکاری اجتماعی انسان به عنوان یک موجود اجتماعی تلقی می شود و هر فرد، مستقل از دیگران نبوده و باید در ارتباط با دیگران و در تعامل با محیط اجتماعی خود مورد بررسی قرار گیرد. از دیدگاه مددکاری اجتماعی، ریشه مشکلات انسانها نه تنها بخاطر عوامل فردی و خانوادگی آنها، بلکه می تواند بدلیل عوامل اجتماعی و در تعامل بین این افراد و محیط اجتماعی‌شان باشد. از این رو، هدف مددکاری اجتماعی تغییر در حالات روانی مددجو و نیز تغییر در محیط اجتماعی و موقعیت اجتماعی او است. از طرفی روان شناسان بالینی و مشاوران نقشي در توسعه منابع اجتماعي ندارند ولي مددكار اجتماعی نه تنها از منابع اجتماعي به منظور حل مشكل انسان‌ها استفاده مي‌كند، بلكه توسعه منابع اجتماعی را نيز مد نظر دارد. روان شناسان بالینی و مشاوران در اتاق مصاحبه سعی مي‌كنند تا به حل مشکل مراجعان بپردازند و هر تغييری را كه مدنظر است همان جا در  مراجع ايجاد نمايند و اگر لازم باشد خانواده مراجع را نيز به دفتر خود دعوت مي‌كنند. در حالي‌كه مددكار اجتماعی علاوه بر مصاحبه های متعدد با مددجو، وارد محيط زندگي او هم می شود و به طور مستقيم رفتارها و ارتباطات مددجو و خانواده او را مشاهده و مورد بررسی قرار می‌دهد و به تشخيص و ارزيابی مشکل می‌پردازد و درصورتي كه لازم باشد تغيير در محیط خانوادگی و اجتماعی مددجو بوجود می آورد.

 

کلید واژه ها: مددکاری اجتماعی، روان شناسی بالینی، مشاوره، محیط اجتماعی

---

* عضو هیات علمی گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی

بررسی سلامت روان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزیستی شهر تهران

دکتر سیداحمد حسینی*، دکتر ستاره فروزان^**، معصومه امیرفریار^***

 

چكيده: موضوع اين پژوهش  عبارت است از سلامت روان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزيستي شهر تهران و هدف اصلي تحقيق تعيين وضعيت سلامت روان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزيستي شهر تهران است. اهداف فرعي آن عبارتند از: 1- تعيين وضعيت سلامت روان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان با توجه به نوع علت سرپرستي زنان سرپرست خانوار، 2- تعيين وضعيت سلامت روان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزيستي شهر تهران با توجه به ميزان تحصيلات زنان سرپرست خانوار، 3- تعيين وضعيت سلامت روان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزيستي شهر تهران با توجه به مدت زمان تحت پوشش قرار گرفتن در سازمان بهزيستي شهر تهران.

جامعه آماري اين پژوهش را 2500 نفر از زنان سرپرست خانواري كه تحت پوشش مجتمع هاي حمايتي بهزيستي شهر تهران قرار دارند تشکیل می دهد. حجم نمونه اين پژوهش 300 نفر از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش مجتمع‌هاي بهزيستي شهر تهران است كه به صورت تصادفي سهميه‌اي از بين مجتمع‌هاي بهزيستي انتخاب شده‌اند. ابزار پژوهش عبارت است از: آزمون GHQ 28 سؤالي و يك پرسسشنامه اطلاعاتي. روش اين پژوهش پيمايشي است.

داده هاي اين پژوهش با استفاده از نرم افزار SPSS و تحليل آماري كاي اسكوئر مورد تحليل قرار گرفته است. و يافته هاي پژوهش حاكي از آن است كه 77% از زنان سرپرست خانوار اين پژوهش از سلامت روان كامل برخوردار نبوده و تنها 23% از زنان سرپرست خانوار از سلامت روان كامل برخوردار بوده اند. همچنين نشان مي دهد كه بين علت سرپرستي زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزيستي شهر تهران و سلامت روان آنان رابطه وجود ندارد. اما در رابطه با دو متغير تحصيلات و مدت زمان سرپرستي نشان مي دهد كه رابطه اي بين اين دو متغير با سلامت روان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش سازمان بهزيستي شهر تهران وجود دارد. و مي توان نتيجه گرفت و پيشنهاد كرد كه توجه به وضعيت رواني زنان سرپرست خانوار از طريق تشكيل جلسات مشاوره و كارگاه هاي آموزشي (شناخت خود، مهارت هاي زندگي، مقابله با استرس و خشم) نيز حائز اهميت است. لازم به ذكر است كه توجه به وضع اقتصادي زنان سرپرست خانوار بسيار مهم و ضروري است.

کلید واژه ها: زنان سرپرست خانوار، سلامت روان، تحصیلات، علت سرپرستی، مدت زمان تحت پوشش

---

* عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی

** عضو هیئت علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی

*** کارشناس ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن

هنجاریابی نگرش سنج معلمان مینه سوتا بر روی معلمان دوره راهنمایی شهر تهران

منیر صادقیان*، دکتر سید احمد جلالی^**،  دکتر ولی ا... فرزاد^***

 

چکیده: نظر به اهمیت نقش معلمان به عنوان عوامل موثر و كارآمد در تربيت نسل آينده، يافتن راهكارهايي كه با كمك آن ها بتوان این مهم را به بهترين نحو انجام داد ضروري مي نمود. پرسشنامه نگرش سنج معلمان مینه سوتا از جمله ابزار مناسب براي تحقق این هدف است. جامعه آماري این پژوهش را معلمان زن و مرد دوره راهنمایی شهر تهران تشكيل مي‌دهند. 415 معلم زن و مرد دوره راهنمایی استان تهران با هدف هنجاريابي این پرسشنامه، به روش تصادفی خوشه­ای از بین مناطق 19 گانه آموزش و پرورش، به عنوان نمونة تحقیق انتخاب شدند. تفاوت نگرش معلمان زن و مرد با در نظر گرفتن وضعیت تاهل، گروه سنی و سابقه‌ی تدریس، مورد بررسی قرار گرفت. نتايج حاصله با استفاده از بسته های رایانه ای  spssبه این شرح است: اعتبار محاسبه شده به وسيله آلفاي كرنباخ 0.89 برآورد شد که نشانگر بالابودن اعتبار آزمون است. روايي محتوايي آزمون نيز با روش تحليل عاملي مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از اجرای این آزمون روی نمونه‌ی فوق نشان داد که آزمون از 2 عامل اشباع شده است. این 2 عامل عبارت‌اند از: 1- نگرش معلمان به دانش‌آموزان، 2- نگرش معلمان حرفه‌ی معلمی. با متغيرهاي مورد پژوهش، پس از اجرای بررسی‌های آماری و استفاده از روش Manova، تفاوت نمرات عامل های 1 و 2 در سطح اطمینان 05/0 بین زنان و مردان معلم معنادار بود. ولی بین نگرش معلمان مجرد و متاهل تفاوت معناداري مشاهده نشد. سابقة تدریس معلمان و تفاوت سنی آنان نیز تاثیر معناداری بر نگرش آنان نداشت.  

 

کلید واژه ها: معلم، نگرش، دانش آموز، هنجاریابی، آزمون مینه سوتا.

---

* کارشناس ارشد روان سنجی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

** استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

*** دانشیار داشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

تأثیر عوامل اجتماعی و جمعیّتی بر گرایش های سیاسی دانش آموزان دبیرستان های دولتی رودهن

دکتر خلیل میرزایی^­، فاطمه جعفری^**

 

چکیده: هدف پژوهش حاضر شناخت تأثیرعوامل اجتماعی و جمعیّتی بر گرایش های سیاسی دانش آموزان شهر رودهن است به هفت فرضیه با متغیرهای مستقل خانواده، گروه، همسالان، مدرسه، دبیران، مدیران، تلویزیون، ماهواره، اینترنت، مطبوعات، سن، جنس و متغیر وابسته ی گرایش سیاسی می پردازد. این پژوهش با روش توصیفی اجرا شد و روش نمونه گیری آن نمونه گیری متناسب با حجم بوده است.ابزار این پژوهش  یک پرسشنامه پژوهشگر ساخته شامل 17 پرسش و 25 گویه است پایایی این ابزار با استفاده از پایایی باز آزمایی محاسبه شد و میزان آن 75 /0 درصد است، برای به دست آوردن اعتبار نیز از اعتبار صوری و محتوا استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آماره های توصیفی میانگین، میانه، نما و نمودارهای ستونی و میله ای و برای آزمون فرضیه ها از آزمون های رگرسیون خطی، پیرسون، تحلیل واریانس یک طرفه استفاده شده است. نتایج به درست آمده عبارت اند از:

1- بین گرایش سیاسی خانواده ی دانش آموزان، گروه همسالان، موضوعات کتاب درسی، نوع برخورد مسؤولان و دبیران و گرایش سیاسی دانش آموزان، در سطح 99 درصد رابطه معناداری  وجود دارد.

2- بین نوع برنامه های ترجیحی در تلویزیون وماهواره وگرایش سیاسی درسطح 95 درصد و بالاتر تفاوت معنی داری وجود ندارد.

3- بین دختران و پسران در زمینه ی گرایش سیاسی در سطح 95 درصد تفاوت وجود دارد .

4- بین سن و گرایش سیاسی دانش آموزان در سطح 95 درصد رابطه ی معناداری وجود ندارد .

در ضمن برای بررسی تأثیر کل متغیرهای منظور شده بر گرایش سیاسی از تحلیل رگرسیون استفاده شد که بر اساس وزن بتا به ترتیب متغیر های مستقل خانواده، گروه همسالان، مدرسه، دبیران، مدیران، کتاب های درسی روی متغیر وابسته ی گرایش سیاسی تأثیر دارند.

 

کلید واژه ها: گرایش سیاسی، عوامل جمعیتی، عوامل اجتماعی، دانش آموزان

---

­  استادیار جامعه شناسی و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن

­  کارشناس ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن