دکتر حسن‌هاشمي‌داران*، علي‌اکبر زراعتگر**

چکيده

 اين پژوهش با هدف «شناخت عوامل مؤثر بر نوع و ميزان بهره‌مندي جوانان از تلويزيون» و به روش پيمايشی در شهر تهران اجرا شده است. نمونه به روش "خوشه‌ای" از 22 منطقه شهر تهران، به نسبت حجم جمعيت جوان از هر منطقه و به صورت تصادفي از  بلوک منتخب، انتخاب شده است. حجم نمونه براساس فرمول کوکران برابر 400 نفر بوده است. ابزار گردآوري اطلاعات از نمونة مورد بررسي «پرسشنامة» محقق ساخته بوده است. ميزان بهره‌مندي کمّي (تعداد روزهاي تماشا / مدت زمان در روزهاي تماشا) جوانان از تلويزيون در اين پژوهش متغير «وابسته» و «هر يک از ويژگي‌هاي فردي ـ اجتماعي»، «پايگاه اقتصادي اجتماعي»، «نگرش به کيفيت برنامه‌ها»، «موقعيت‌هاي مکاني تماشا»، «موقعيت‌هاي زماني تماشا»، «ميزان استفاده از رسانه‌هاي ديگر» و «نظر جوانان درباره ميزان موفقيت تلويزيون در کارکردها» متغيرهاي مستقل اين پژوهش بوده‌اند. يافته‌هاي تحقيق با رويکرد توصيفي تحليلي، مقايسه درصدها و استفاده از آزمون‌هاي خي‌دو (2x)، تي (t) و کروسکال واليس (2x) به دست آمده است. آزمون فرضيات نشان می‌دهد که فرضيه اول تحقيق در خصوص رابطة معنادار بين ويژگي‌هاي سن، تحصيلات، نوع فعاليت، بعد خانوار و اصالت قومي با ميزان بهره‌مندي کمي (تعداد روزهاي تماشا در هفته) پذيرفته شده. اما ويژگي‌هاي جنس، نوع مسکن و استان محل تولد تأیید نشده‌اند. همچنين فرضيه اول تحقيق در مورد وجود رابطه معنادار بين ويژگي‌هاي فردي جوانان و ميزان بهره‌مندي کمّي (مدت زمان تماشا در روز) آنان از تلويزيون پذيرفته شده است. فرضيه چهارم تحقيق به وجود رابطة معنادار بين موضوع برنامه‌اي مورد علاقة جوانان و ميزان بهره‌مندي کمي (مدت زمان تماشا) آنان از تلويزيون اشاره شده بود. نتايج آزمون‌هاي آماري نشان داد، ميانگين مدت زمان تماشاي برنامه‌هاي تلويزيون در بين جوانان با ميزان علاقه به موضوع «هنر و ادب» و «ورزش و تفريحات سالم» اختلاف معناداري ندارد. بر‌این اساس فرضیة چهارم تحقیق در خصوص‌این دو موضوع پذیرفته نشد در خصوص سایر موضوع‌هاي برنامه (معارف اسلامي، فرهنگي- اجتماعي، اقتصادي، تاريخي، سياسي (خبر)، علم و فن، اطلاعات عمومي، جنگ‌ها، انقلاب‌ها و شورش‌ها) پذیرفته شده است. ساير فرضيات تحقيق پذيرفته شده‌اند.

کليد واژه‌ها

عوامل اجتماعی فرهنگی، جوانان، تلويزيون، ميزان بهره مندی (استفاده).

* عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن، رودهن،‌ایران.

** مدرس دانشگاه آزاد اسلامي و دانشگاه جامع علمي و کاربردي همدان،‌ایران            .Hamuniversity11@yahoo.com